Bu makaleyi
pdf dosyası olarak açmak için
tıklayınız...
CANDIDA KAYNAKLI PROTEZ STOMATITI TEDAVISINDE DÖRT FARKLI YÖNTEMIN ETKINLIKLERININ KARSILASTIRMASI
Giris:
Protez stomatiti, protez kullananlarin %11-67'sini etkileyen ve özellikle üst protezlerin örttügü dokularda görülen yaygin enflamatuvar bir durumdur (1, 5, 7, 23, 39). Etyoloji tam olarak bilinmemesine karsilik, arastirmacilar stomatiti protez travmasi (9, 22), gece-gündüz araliksiz protez kullanilmasi (18), kötü agiz ve protez hijyeni (29), protez yasi (14, 24), sistemik veya immün hastaliklar (13, 37) ve beslenme bozukluklari (12) gibi birçok nedene baglamislardir. Genel olarak fikir birligi olan nedenlerden biri Candida albicans'a bagli mantar enfeksiyonu olarak gösterilmistir (7, 11, 16, 20, 26, 31, 37).
Candida kaynakli protez stomatitinin tedavisinde protez kullanim ve temizlik aliskanliklarinda degisiklik yapilmasi yeterli degildir, ayni zamanda antifungal tedavi de uygulanmalidir (23). Antifungal tedavi için sodyum hipoklorit (%0.5) (3, 19, 35, 36), klorheksidin glukonat solüsyonu (% 0,2)(5, 8, 15, 20, 39), sistemik olarak verilen azol türevleri (2, 19, 20, 25, 33, 39), Amphotericin B (25, 33, 36) veya nystatin ( 4, 17, 34, 35, 36, 39) önerilmistir.
Bu çalismanin amaci klinigimizde uygulanan dört farkli tedavi yönteminin birbirleriyle karsilastirilmasi ve en etkin yöntemin arastirilmasidir.
Materyal-Metod:
I.Ü. Dis Hekimligi Fakültesi'ne protez yapimi için basvuran dissiz veya kismi dissiz hareketli protez hastalari klinik olarak incelendikten sonra, protez stomatiti teshisi konmus hastalar, Candida albicans açisindan mikrobiyolojik olarak da incelenerek, pozitif sonuç çikan 60 hasta tedavi çalisma grubuna dahil edilmistir.
Klinik Muayene:
Agiz yanmasi gibi sübjektif bulgularin olmamasi ve allerjik protez stomatiti'nde tüm kaide sinirlari altinda kalan mukozanin genellikle homojen bir sekilde kizarik olmasi, protez stomatitinin allerjik stomatit'den ayirici tanisinda kullanilmistir.
Hastalar klinik olarak damak mukozasinda ki kizariklik alanina bakilarak, Newton siniflamasi isiginda muayene edilmis ve derecelendirilmistir (Newton, 1962)(27):
1) Hafif enflamasyon (lokalize noktalar, hiperemi): Newton I
2) Orta siddette enflamasyon (genel eritem): Newton II
3) Ciddi enflamasyon ve papiller hiperplazi: Newton III
Rutin muayene ile birlikte standart bir anamnez formu doldurularak hastalarin bilgileri dosyalanmistir.
Mikrobiyolojik test yöntemi:
Inceleme için tükürük örnegi ve damaktan sürüntü alinmasi islemi, standardizasyon amaciyla, sabahlari agiz ve protez temizligi islemi ve yeme-içme üzerinden en az 2 saat geçtikten sonra gerçeklestirilmistir. Örnekler, damakta tabani tüberler, tepesi de insisiv papil olan üçgen bir bölgeden steril eküvyonlarla sürüntü olarak ve hastaya sekersiz sakiz çignetilerek 5 dakika süre ile steril bir tüp içine alinan uyarimli tükürük olarak alinmistir. Alinan örneklerden damak sürüntüsü sulandirilmadan, tükürük ise 10 -1 oraninda sulandirilarak Sabouraud %4 Glukoz Agar (Merck) besiyerlerine ekilmis ve 37ºC'de 48 saat bekletilerek üreyen maya kolonileri sayilmis ve saf kültür alinmistir. Üreyen saf kültürler seruma ekilerek 37ºC'de beklemeye birakilmis ve 4.saatten itibaren lam-lamel arasi preparat hazirlanarak mikroskopta incelenmis, germ tüp olusturan mayalara Candida albicans tanisi konulmustur.
Candida enfeksiyonlarinin tedavisinde 2 haftalik bir süre birçok yazar tarafindan önerilmistir ve Istanbul Üniversitesi Dishekimligi Fakültesi Total Parsiyel Protez Bilim Dalinda da rutin olarak böyle uygulanmaktadir (10, 39). Çalismaya dahil edilmis 60 hasta rastgele 4 tedavi grubuna ayrilmistir:
1) %0.2'lik klorheksidin glukonat çözeltisi: Agiz gargarasi olarak ve ayni zamanda protezin içerisinde bekletilmesi için (sulandirilmadan, sabahlari kahvaltidan sonra ve aksamlari yatmadan önce 60'ar saniye olmak üzere günde iki kere agiz çalkalayarak ve gece yapilan temizlik islemi sonrasi bir kapak ilaç bir bardak suda sulandirilarak protezi gece içinde bekletmek suretiyle)
2) %0,5'lik sodyum hipoklorit çözeltisi: Gece yapilan temizlik islemi sonrasi bir kapak solüsyon bir bardak içme suyunda seyreltilerek protezin içinde bekletilmesi için.
3) Fluconazole (kapsül 100 mg): Sistemik kullanim için günde bir kere tok karnina (14 gün süreyle)
4) Itraconazole (kapsül 100 mg, 1x1) 15 gün süresince + nystatin (süspansiyon 100 000 IU/ml, 4x1, gargara olarak) 12 gün süresince kombinasyon olarak hem sistemik, hem de lokal etki amaciyla kullanilmistir.
Bu tedavilere ek olarak tüm gruplardaki hastalara protez ve agiz hijyeni egitimi tekrar verilmistir, ve protez kullanim aliskanliklari standart olarak tekrar düzenlenmistir. Protezlerin gece uykuda takilmamasi, sabun ve firçayla günde en az 2 kere, ve damak mukozasinin da mekanik olarak su ve firçayla temizlenmesi tavsiye edilmistir. Tedavinin baslamasindan sonra 8. ve 15. günlerde hastalar hem klinik, hem de mikrobiyolojik olarak incelenmistir. Tedavinin etkinligi klinik eritemin azalmasi ve mantar kolonizasyonunun degerlendirilmesi ile ölçülmüstür. Klinik inceleme üç hekim tarafindan yapilmis ve ortak görüs klinik durum olarak not edilmistir. 60 hastadan 41'i tedavi sürecini tamamlamis, geri kalanlar ise çesitli sebeplerle devam etmeyerek, çalismadan ayrilmislardir. Etki altinda kalmadan sonuçlarin degerlendirilmesi amaciyla, mikrobiyolojik test sonuçlari klinik durumu bilmeyen bir arastirmaci tarafindan incelenmistir. Istatistiksel analiz için ki-kare ve Mann-Whitney U testleri kullanilmistir.
Bulgular:
Arastirmaya 25 kadin (ort. yas 58,52± 11,2) 16 erkek (ort. yas 64,44± 11,9) olmak üzere toplam 41 denek katildi. Baslangiç candida düzeyi, iyilesme ve yas konusunda cinsiyetler arasinda herhangi bir istatistiksel fark bulunamadi.
Deneklerin tam protezlerinin ortalama yaslari 9,4±7.5 düzeyindeydi ve tedavi gruplari arasinda anlamli bir fark gözlenmedi.
Çalismaya katilan tüm hastalar, tükürük örneklerinde üreyen baslangiç candida albicans miktarlarina göre gruplara ayrildi:
1. Hiç üreme yok
2. Çok az üreme var: 1-10 cfu
3. Az üreme var: 11-100 cfu
4. Orta miktarda üreme var: 101-1000 cfu
5. Çok miktarda üreme var: 1001-10000 cfu
6. Asiri miktarda üreme var: > 10000 cfu
Bu siniflandirmaya göre dört ayri tedavi grubuna ayrilan hastalarin tükürüklerindeki baslangiç candida albicans düzeyleri arasinda istatistiksel olarak anlamli bir fark bulunamadi. Böylece tedavi etkinliginin degerlendirilmesi asamasinda yanilgiya sebep olabilecek bir unsur elimine edilmis oldu.
Hastalarin iyilesme düzeyleri bir ve iki haftalik kontroller için asagidaki sekilde degerlendirildi:
1. Tamamen iyilesme: 0 CFU
2. Iyilesme: CFU düzeyinde azalma
3. Degisiklik yok: CFU düzeyi ayni
4. Kötülesme: Baslangiç CFU degerinde artis
Bu derecelendirmeye göre farkli tedavi gruplarinin iyilesme dagilimi tablo ve grafiklerle gösterilmistir (Tablo I; Grafik I-II).
Tedavi gruplari arasindaki iyilesme farklari, Chi kare testi uygulandiginda her iki kontrol için de istatistiksel olarak anlamli bulundu (p= 0,05 ilk kontrolde ve p= 0,016 ikinci kontrolde). Bu farkin daha ayrintili bir sekilde ortaya çikabilmesi için yapilan Mann Whithney-U testinin sonuçlarina göre birinci kontrolde nystatin/ itraconazole grubu, sadece % 0,5'lik sodyum hipoklorit grubundan istatistiksel olarak anlamli derecede düsük candida üreme düzeyine sahipken; ikinci kontrolde nystatin/ itraconazole grubunun diger tüm tedavi alternatiflerinden daha iyi oldugu saptandi (Tablo II-III). Diger tedavi gruplari arasinda birinci ve ikinci kontrollerdeki tedavi etkinligi açisindan istatistiksel olarak anlamli bir fark bulunamadi. Candida albicans üremesinin düzeyi degerlendirildiginde baslangiç degerlerinin tedavi gruplarina göre bir farklilik göstermedigi, ilk kontrolde nystatin / itraconazole grubunun (1.64±1.4) oldukça düsük ve % 0,5'lik sodyum hipoklorit grubunun (4.40±1.9) oldukça yüksek bir seviyeye geldigi saptandi. Ikinci kontrolde ise bu farklar daha belirgin bir hale gelerek nystatin / itraconazole grubundaki hastalarin hiçbirinin tükürük örneklerinde az da olsa candida kolonisine rastlanmadigi görüldü. Diger tedavi gruplarinda ise candida düzeyi çok miktarda üremeden (5. sinif) az miktarda üremeye (3. grup) düstügü görüldü (Tablo III).
Damaktan alinan örneklerin mikrobial degerlendirmesi sonucunda da nystatin / itraconazole grubunun digerlerinden ikinci hafta sonunda istatistiksel olarak anlamli derecede daha iyi oldugu saptandi (p= 0.03).
Klinik iyilesmede ise yine benzer sonuçlar alindi (Tablo IV). Ancak bunlarin hiç biri istatistiksel olarak anlamli bulunmadi.
Tartisma:
Protez kullaniminin baslamasindan itibaren protez stomatitlerinin tedavisi için uygun bir tedavi yöntemi arayisi süregelmistir. Protez stomatiti tedavisinde basarili olan çesitli yöntemler farkli arastirmalar sonucu ortaya çikmissa da, tüm hekimlerin üzerinde anlastigi bir yöntem henüz yerlesmemistir. Protez stomatitinin çok faktörlü bir hastalik oldugu düsünüldügünde, tedavi yönteminin de bu gerçekler dikkate alinarak seçilmesi gerektigi ortaya çikmaktadir. Etkin bir tedavi için teshisin çok açik olmasi gerekmektedir. Antifungal ilaçlarla tedaviye baslamadan önce mikrobiyolojik olarak teshis konulmalidir (38, 39). Tedaviyi desteklemek için protez kullanma ve temizlik aliskanliklarinin degistirilmesi de gereklidir. Arendorf & Walker (1987) çogu vakada protez stomatiti tedavisinde, protez hatalari giderildikten sonra protezin temiz tutulmasinin ve sürekli protez takilmasi aliskanligindan vazgeçilmesinin tedavi olarak yeterli olacagini, antiseptik veya antimikotik ilaç tedavilerine gerek kalmayacagini bildirmislerdir (1). Ayni yönde bazi yazarlar da protez temizligi ve uygun kullanim aliskanliklarinin en önemli önleyici ve tedavi edici önlemler oldugunu belirtmislerdir (6, 21). Bunlara karsilik Mikkonen ve arkadaslari (1984) protez stomatitinin önlenmesinde temizlik aliskanliklari ve düzenli dishekimi kontrollerinin yeterli olmadigini, ilaç tedavisine de ihtiyaç oldugunu belirtmislerdir (23). Bu çalismada etik sebeplerden dolayi sadece temizlik aliskanliklarinin degistirildigi ve baska bir tedavi uygulanmadigi bir kontrol grubu olusturulmamistir. Ancak yine de sonuçlar protez kullanma ve temizlik aliskanliklarinin düzenlenmesinin candida kaynakli protez stomatiti tedavisinde yeterince etkin olmadigini destekler niteliktedir. Tüm tedavi gruplarina ait hastalara ayni temizlik kullanma önerileri yapilmis olmasina ragmen sadece nystatin/itraconazol grubunda tam bir iyilesme saglanmis olmasi, diger gruplarda ise bir iyilesme gözlenmesi ile beraber bunun yeterli olmadigi bulgularda açik bir sekilde gösterilmistir.
Kulak ve ark.'nin 1997'deki çalismalarinda sodyum hipoklorit çözeltisinin, protez temizlik tabletleri (Corega Tabs), firçalama ve diger temizlik yöntemlerine göre daha etkili bir temizlik sagladigini bulmuslardir (19). Baska arastirmacilar da sodyum hipoklorit'in etkili bir temizlik maddesi oldugunu bildirmislerdir (3, 35). Bizim bulgularimizda ise, sodyum hipoklorit çözeltisi tedavide sinirli bir etki göstermistir. Bu çalismanin sonuçlari hipoklorit çözeltisinin fluconazol ve klorheksidin-glukonat' tan daha kötü olmadigini göstermistir. Belki sodyum hipoklorit çözeltileri daha yüksek konsantrasyonlarda daha etkili olabileceklerdir.
Peltola ve ark. protez degistirmenin oral mukoza üzerinde olumlu etkisi oldugunu bildirmislerdir (28).
Candida enfeksiyonlarinin tedavisinde 2 haftalik bir süre birçok yazar tarafindan önerilmistir ve Istanbul Üniversitesi Dishekimligi Fakültesi Total Parsiyel Protez Bilim Dalinda da rutin olarak böyle uygulanmaktadir (10, 39). Nystatin'in ucuzlugunun yaninda, çok etkili olabildigi ve uzun süreler için bile zararsiz olarak kullanilabilmekle beraber (25), muhtemelen lokal olarak kullanilmasi nedeniyle, azol türevleri (Ketoconazole, Itraconazole, Clotrimazole veya fluconazaole) kadar etkili olmadigi ileri sürülmüstür (4, 30, 32). Bunlardan özellikle fluconazole ön plana çikmistir (2, 20, 33). Buna karsilik birçok yazar nystatin'in klasik semptomlarin iyilestirilmesinde ve mantar kolonizasyonunun azalmasinda oldukça etkili oldugunu ileri sürmüslerdir (4, 17, 36). Epstein ve ark. (1981) iki hafta boyunca günde 4 kere uygulanan nystatin agiz gargarasinin oldukça etkili oldugunu bulmuslardir (10). Thomas ve ark. (1978) candida enfeksiyonunun tedavisinde nystatin ile bir doku düzenleyici olan Viscogel'in birlikte kullanilmasini önermislerdir (34).
Azol türevleri oldukça etkilidir, ancak uzun kullanimda karaciger enzimlerinde degisiklige neden olabilir; Ingiltere'de "Ilaç Güvenligi Komitesi" adli kurulus 1984 yilinda yayinladigi raporunda azol türevlerinden özellikle Ketoconazole'ün hepatotoksik etki gösterebilecegini, ve mümkünse günde 200 mg'dan fazla kullanilmamasi gerektigini bildirmislerdir (30). Bu sebeplerle, hem nystatin türevi ilacin etkinligini arttirmak, hem de sistemik olarak kullanilan azol türevinin dozajini minimumda tutmak amaciyla, nystatin ile azol türevini kombine etmek bizim sonuçlarimizin da isaret ettigi gibi, en uygun tedavi seçenegi gibi görünmektedir.
1977'de Budtz-Jorgensen klorheksidin glukonat çözeltisinin agiz mantar enfeksiyonlarinda günlük rutin protez dezenfeksiyonu için kullaniminin önerilemeyecegini, çünkü protezlerin boyandigini ve ilacin kisa süre içinde dirençle karsilastigini bildirmistir (8). Buna karsilik Jacobsen ve ark. (1979) klorheksidin'in basarisindan bahsetmislerdir (15). Kulak ve ark. (1994) da protez stomatiti tedavisinde klorheksidin'in fluconazole ile kombinasyonunun tek basina fluconazole ile karsilastirildiginda daha etkili oldugunu bulmuslardir (20). Yaptigimiz çalismanin sonucunda, klorheksidin glukonat çözeltisinin oldukça etkili oldugu, ancak en basarili tedavi yöntemi olmadigi bulunmustur.
Bu çalismanin bulgulari isiginda bir haftalik bir tedavi süresinde % 0,5'lik sodyum hipoklorit' in tedavi etkinliginin yeterli olmadigi ve itraconazole ile birlikte kullanilan nystatin grubu ilaçlarin ilk haftadan baslayarak yüksek bir tedavi edici özellik gösterdigi iddia edilebilir. Bu durum CFU degerleri sayisal olarak ele alindiginda da ayni sekilde izlendi.
Ileride yapilacak çalismalarda fluconazole ile itraconazole'ün nystatin kombinasyonlari karsilastirilarak en uygun azol türevine karar verilebilir. Ayni zamanda nystatin'in tek basina veya doku düzenleyiciler ile kombine olarak denenmesi de pratikte yer alabilecek ve yararlanilabilecek sonuçlar verebilir..
Sonuçlar:
Bu bulgularin isiginda su sonuçlara gidilebilir:
1- Candida albicans kaynakli protez stomatitinin tedavisinde itraconazole ile beraber kullanilan nystatin grubu ilaçlarin mikrobiyolojik olarak üstün bir tedavi etkinligi vardir.
2- % 0.5' lik sodyum hipoklorit candida albicans' in tedavisinde bir haftalik bir süreçte basarisizdir. Ancak ikinci haftanin sonunda candida üreme düzeyinde bir iyilesme saglamistir.
3- Sodyum hipoklorit gibi, Fluconazole ve klorheksidin-glukonat grubu ilaçlar da -Nystatin/Itraconazole grubu ilaçlardan daha az olmakla birlikte- candida tedavisinde sinirli bir etkinlige sahiptir.
4- Damak mukozasindaki klinik iyilesme degerlendirildiginde itraconazol/nystatin kombinasyonunun diger tedavi alternatiflerinden daha iyi oldugu görülmüs, ancak istatistiksel olarak desteklenememistir.
Özet:
Protez stomatiti, protez kullananlarin %11-67'sini etkileyen ve özellikle üst protezlerin örttügü dokularda görülen yaygin iltihapsal bir durumdur. Candida kaynakli protez stomatitinin tedavisinde protez kullanim ve temizlik aliskanliklarinda degisiklik yapilmasi yeterli degildir, ayni zamanda antifungal tedavi de uygulanmalidir. Antifungal tedavi için sodyum hipoklorit (%0.5), korheksidin glukonat solüsyonu (% 0,2), sistemik olarak verilen azol türevleri veya nystatin önerilmistir. I.Ü. Dis Hekimligi Fakültesi'ne protez yapimi için basvuran dissiz veya kismi dissiz hareketli protez hastalari klinik olarak incelendikten sonra, protez stomatiti teshisi konmus hastalar, Candida albicans açisindan mikrobiyolojik olarak da incelenerek, pozitif sonuç çikan 60 hasta tedavi çalisma grubuna dahil edilmistir. Sonuç olarak Candida albicans kaynakli protez stomatitinin tedavisinde itraconazole ile beraber kullanilan nystatin grubu ilaçlarin mikrobiyolojik ve klinik olarak diger tedavi alternatiflerinden üstün bir tedavi etkinligi saglamistir, ancak klinik basari istatistiksel olarak desteklenememistir.
Summary:
Denture related stomatitis (DRS) was determined as the most frequently encountered inflammatory lesion associated with denture wearing and affects 11-67% of denture wearers and is most often seen under full upper dentures. A change in wearing and cleaning habits is not sufficient in the treatment of Candida associated stomatitis and should be supported by antifungal drugs. In antifungal therapy four different treatment modalities are generally accepted:
0.5% sodium hypochlorite solution, 0.2% chlorhexidine gluconate solution, systemic use of azole derivates or nystatin. 60 removable denture patients with microbiological positive results were included in the study group and treated randomly in four different treatment groups for a period of two weeks. The results showed that the itraconazole-nystatin treatment group was microbiologically and clinically more effective than the other groups, although the clinical effectiveness could not be supported statistically.
2. Arikan A, Kulak Y, Kadir T. Comparison of different treatment methods for localized
and generalized simple denture stomatitis. J Oral Rehabil. 1995; 22: 365-369.
3. Basson NJ, Quick AN, Thomas CJ. Household products as sanitising agents in
denture cleansing. J Dent Assoc S Afr. 1992; 47: 437-439.
4. Bergendal T, Isacsson G. Effect of nystatin in the treatment of denture stomatitis.
Scand J Dent Res. 1980; 88: 446-454.
5. Budtz-Jorgensen E, Loe H. Chlorhexidine as a denture disinfectant in the treatment
of denture stomatitis. Scand J Dent Res 1972; 80: 457-464.
6. Budtz-Jorgensen E, Mojon P, Rentsch A, Deslauriers N. Effects of an oral health
program on the occurrence of oral candidosis in a long-term care facility.
Community Dent Oral Epidemiol. 2000; 28: 141-149.
7. Budtz-Jorgensen E, Stenderup A, Grabowski M. An epidemiologic study of yeasts in
elderly denture wearers. Community Dent Oral Epidemiol. 1975; 3: 115-119.
8. Budtz-Jorgensen E. Hibitane in the treatment of oral candidiasis. J Clin Periodontol.
1977; 4: 117-128.
9. Budtz-Jorgensen E. The significance of Candida albicans in denture stomatitis.
Scand J Dent Res 1974; 82:151-190
10. Epstein JB. Antifungal therapy in oropharyngeal mycotic infections. Oral Surg Oral
Med Oral Pathol. 1990; 69: 32-41.
11. Erguven S, Canay S, Yulug N. Candida albicans'in protez stomatiti üzerine etkisi.
Mikrobiyol Bul. 1991; 25: 71-79.
12. Field EA, Speechley JA, Rugman FR, Varga E, Tyldesley WR. Oral signs and
symptoms in patients with undiagnosed vitamin B12 deficiency. J Oral Pathol Med.
1995; 24: 468-470.
13. Guggenheimer J, Moore PA, Rossie K, Myers D, Mongelluzzo MB, Block HM, Weyant
R, Orchard T. Insulin-dependent diabetes mellitus and oral soft tissue pathologies:
II. Prevalence and characteristics of Candida and Candidal lesions. Oral Surg Oral
Med Oral Pathol Oral Radiol Endod. 2000; 89: 570-576.
14. Hoad-Reddick G. Oral pathology and prostheses--are they related? Investigations in
an elderly population. J Oral Rehabil 1989; 16: 75-87.
15. Jacobsen S, Bryhni IL, Gjermo P. Oral candidosis--frequency, treatment and relapse
tendency in a group of psychiatric inpatients. Acta Odontol Scand.
1979; 37: 353-361.
16. Jeganathan S, Lin CC. Denture stomatitis--a review of the aetiology, diagnosis and
management. Aust Dent J 1992; 37: 107-114.
17. Johnson GH, Taylor TD, Heid DW. Clinical evaluation of a nystatin pastille for
treatment of denture-related oral candidiasis. J Prosthet Dent. 1989; 61: 699-703.
18. Keng SB, Loh HS. Clinical presentation of denture hyperplasia of oral tissues. Ann
Acad Med Singapore. 1989; 18: 537-540.
19. Kulak Y, Arikan A, Albak S, Okar I, Kazazoglu E. Scanning electron microscopic
examination of different cleaners: surface contaminant removal from dentures.
J Oral Rehabil. 1997; 24: 209-215.
20. Kulak Y, Arikan A, Delibalta N. Comparison of three different treatment methods for
generalized denture stomatitis. J Prosthet Dent. 1994; 72: 283-288.
21. Lombardi T, Budtz-Jorgensen E. Treatment of denture-induced stomatitis: a review.
Eur J Prosthodont Restor Dent. 1993; 2: 17-22.
22. MacEntee MI, Glick N, Stolar E. Age, gender, dentures and oral mucosal disorders.
Oral Dis 1998; 4: 32-36.
23. Mikkonen M, Nyyssonen V, Paunio I, Rajala M. Prevalence of oral mucosal lesions
associated with wearing removable dentures in Finnish adults. Community Dent Oral
Epidemiol 1984; 12: 191-194.
24. Moskona D, Kaplan I. Oral lesions in elderly denture wearers.
Clin Prev Dent 1992; 14: 11-14.
25. Muzyka BC, Glick M. A review of oral fungal infections and appropriate therapy.
J Am Dent Assoc. 1995; 126: 63-72
26. Nanetti A, Stancari F, Ferri M, Mazzoni A. Relationship between Candida albicans
and denture stomatitis: a clinical and microbiological study.
New Microbiol. 1993; 16: 287-291.
27. Newton AV. Denture sore mouth. Br Dent J 1962; 112: 357-360.
28. Peltola MK, Raustia AM, Salonen MAM. Effect of complete denture renewal on oral
health- a survey of 42 patients. J Oral Rehabil 1997; 24: 419-425
29. Pisanty S, Mersel A, Markitziu A. Oral soft tissue status in an elderly
institutionalized population. Gerodontology. 1989; 8: 59-62
30. Quinn DM. The effectiveness, in vitro, of miconazole and keteconazole combined
with tissue conditioners in inhibiting the growth of Candida albicans. J Oral Rehabil
1985; 12: 177-182
31. Renner RP, Lee M, Andors L, McNamara TF, Brook S. The role of C. albicans in
denture stomatitis. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1979; 47: 323-328.
32. Salonen MAM, Raustia AM, Oikiranen KS. Effect of treatment of palatal inflammatory
papillary hyperplasia with local and systemic antifungal agents accompanied by
renewal of complete dentures. Acta Odontol Scand 1996; 54: 87-91
33. Taillandier J, Esnault Y, Alemanni M. A comparison of fluconazole oral suspension
and amphotericin B oral suspension in older patients with oropharyngeal candidosis.
Multicentre Study Group. Age Ageing. 2000; 29: 117-123.
34. Thomas CJ, Nutt GM. The in vitro fungicidal properties of Visco-gel, alone and
combined with nystatin and amphotericin B. J Oral Rehabil. 1978; 5: 167-172
35. Webb BC, Thomas CJ, Harty DW, Willcox MD. Effectiveness of two methods of
denture sterilization. J Oral Rehabil. 1998; 25: 416-423
36. Webb BC, Thomas CJ, Willcox MD, Harty DW, Knox KW. Candida-associated denture
stomatitis. Aetiology and management: a review. Part 3. Treatment of oral
candidosis. Aust Dent J. 1998; 43: 244-249.
37. Webb BC, Thomas CJ, Willcox MD, Harty DW, Knox KW. Candida-associated denture
stomatitis. Aetiology and management: a review. Part 2. Oral diseases caused by
Candida species. Aust Dent J. 1998; 43: 160-166.
38. Wilson J. The aetiology, diagnosis and management of denture stomatitis.
Br Dent J 1998;185: 380-384.
39. Zegarelli DJ. Fungal infections of the oral cavity.
Otolaryngol Clin North Am 1993; 26: 1069-1089.
Alt yazilar:
Tablo I: Farkli tedavi gruplarindaki hastalarin, cfu degerleri esas alindigindaki iyilesme düzeylerine göre sayisal dagilimi (tablodaki sayisal degerler hasta sayisini ifade etmektedir).
Tablo II: Birinci ve ikinci hafta kontrollerindeki cfu degerlerindeki degisikliklerin tedavi gruplari arasindaki istatistiksel anlamliliklari.
Tablo III: Farkli tedavi gruplarinda baslangiç ve kontrollerdeki candida üreme düzeylerinin ortalamalari ve standart sapmalari.
Tablo IV: Farkli tedavi gruplarindaki hastalarin, klinik görüntüleri degerlendirildigindeki iyilesme düzeylerine göre sayisal dagilimi (tablodaki sayisal degerler hasta sayisini ifade etmektedir).
Grafik 1: Farkli tedavi gruplarindaki hastalarin birinci kontrolde iyilesme derecelerine göre sayisal dagilimi.
Grafik 2: Farkli tedavi gruplarindaki hastalarin ikinci kontrolde iyilesme derecelerine göre sayisal dagilimi.
Grafik 3: Farkli tedavi gruplarindaki hastalarin baslangiç, birinci ve ikinci kontrollerde candida üreme derecelerinin dagilimi. (Tablo III ile birlikte degerlendiriniz)
